Bí kíp dụ cá có "1 không 2" của 1 ngư dân Quảng Ngãi

Tôi phát hiện thuyền trưởng Nguyễn Văn Mai đã dùng tàu vẽ những vòng tròn như dùng compa xoay trên mặt biển và đây phải là bí kíp dụ cá?

21 năm vô địch làng chài về sản lượng đánh bắt, con tàu QNg 98214 được ngư dân ở cửa biển Mỹ Á, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi vừa thán phục, vừa đặt câu hỏi: “Thật kỳ lạ!?”. Một đêm rong ruổi để khám phá bí ẩn của con tàu này, tôi phát hiện thuyền trưởng Nguyễn Văn Mai đã dùng tàu vẽ những vòng tròn như dùng compa xoay trên mặt biển và đây phải là bí kíp dụ cá?

Tàu QNg 98214 quây lưới thành hình vòng tròn.

Dụ cá về tàu

Tàu cá QNg 98214 nhảy chồm lên trên ngọn sóng, mũi tàu chao đảo như muốn hất văng mọi thứ trên tàu xuống biển. Đó là màn xuất bến rất khủng khiếp. Cửa biển Mỹ Á bị cạn nên mỗi khi sóng hơi lớn, các tàu cá khi rời bến đều phải “làm xiếc” vài phút mới thoát được ra tới cửa. Cách con tàu không xa là 6 chiếc tàu khác mang biển số Quảng Ngãi cũng chạy nối đuôi để mong được hưởng lộc từ tàu của anh Mai.

“Qua trái 200 số, đi lên 120 số…”, thuyền trưởng Nguyễn Văn Mai ngồi trên nóc ca bin và liên tục điện đàm với tàu cá khác để chia sẻ luồng cá. Đó là mật khẩu công khai, nhưng có khi được anh Mai và ngư dân thống nhất tự cộng thêm bao nhiêu số để quy ra tọa độ mà 2 bên đã ngầm thỏa thuận.

Mặt trời đã ngả về phía đường chân trời, rải xuống mặt biển màu vàng rộm. Tàu thả neo cách đất liền chỉ vài hải lý. Vì sao thả neo ở tọa độ này? Thuyền trưởng Mai vui vẻ và không giấu sự lựa chọn: “Chỗ này đáy biển sạch, cát mịn, không có bùn và rác rưởi thì đàn cá sẽ tụ về quanh năm. Còn nơi nào đáy biển có bùn, cuộn nước bẩn thì cá bị cay mắt nên bỏ đi”.

Đi biển, nếu gặp thuyền trưởng giỏi thì hàng chục ngư dân đi bạn trên tàu thường không bàn tính gì, chỉ im lặng và để cho thuyền trưởng quyết định về tọa độ, thời gian đánh lưới. Anh Mão, ngư dân đi bạn, cho biết: “Ông Mai giống như thần cá. Nếu chọn chỗ nào thả neo thì cá tự tìm tới tàu. Xưa nay ổng có bao giờ thua người ta. Vì vậy bạn đi trên tàu cả chục năm vẫn chung thủy, không bao giờ rời sang tàu khác”.

Thuyền trưởng Nguyễn Văn Mai.

Trời sập tối, 30 bóng đèn led trên tàu bật sáng để thu hút cá. Tiếng máy cọc cạch nổ chậm rãi khiến cả giàn đèn phập phồng như đang hít thở. Chỉ sau 15 phút, từng đàn cá bắt đầu kéo đến gần tàu, chạy vòng tròn rồi lại biến mất. Chú cá bò giấy to như chiếc mo cau cứ đủng đỉnh lượn lờ đến gần tàu và nhanh chóng bị ngư dân thò tay bắt. Loại cá này được đặt tên rất đúng, vì nó giống như con bò, thấy xe nhưng vẫn đủng đỉnh băng qua đường.

Vòng compa bí ẩn

Nghề lưới vây, các ngư dân sử dụng chiến thuật dùng ánh sáng từ tàu để thu hút luồng cá. Khi cá đã tập trung nhiều đến gần tàu thì ngư dân chuyển sự chú ý của đàn cá sang một chiếc thúng chở theo một giàn đèn đang thả trôi. Lúc đó tàu tắt phụt điện, không ai trên tàu được phép bật đèn pin. Con tàu lặng lẽ chạy thả lưới và bao tròn quanh chiếc thúng chở đèn nghi binh. Tàu của anh Mai đánh một mẻ lưới rất nhanh, trong khi các tàu cá khác vẫn đang phải chờ cá.

Chỉ sau 2 phiên lưới, khoang tàu đã ngập đầy cá nục. Tiếng cá giãy xào xào trên sàn tàu là âm thanh vui nhất của mỗi chuyến biển đêm. Thỉnh thoảng bắt được chú cá to, trên tàu lại có thêm âm thanh bồm bộp. Tiếng cá nhảy mạnh như ai đó cầm chày giã xuống sàn tàu. Sau 2 mẻ lưới, tôi quyết định xuống thúng để quan sát toàn bộ vòng cua đầy ma lực của con tàu. Con tàu đã chạy ra sao để gom hết sạch cá vào lưới, trong khi những tàu bên cạnh vẫn than thở “chưa có cá”?

Mẻ lưới thứ 3 nhanh chóng được thực hiện. Tôi nhủ thầm “có phải bí quyết của con tàu là đây?”. Khi thuyền trưởng Mai cầm lái và tàu chạy vòng tròn để buông lưới, con tàu đã tạo ra một vệt nước tròn, rất nhanh và chuẩn xác trên mặt biển. Vòng tròn vẽ trên mặt nước vừa xong thì cũng là lúc 2 đầu lưới được khớp mí. Một sự chuẩn xác như được lập trình.

Điều ngạc nhiên là dù tàu tăng tốc, nhưng tiếng máy không gầm gào làm đàn cá giật mình tản ra khỏi khu vực ánh sáng nghi binh từ chiếc thúng neo chính giữa tâm vòng tròn. Con tàu như chiếc bóng nhẹ nhàng lướt trên mặt biển đêm. Âm thanh cọc cạch của máy nghe mơ hồ tựa như tiếng gió thoảng.

Cứ đánh một phiên lưới, tàu lại chạy đến tàu cá QNg 4482 của ngư dân Trần Hoa là em rể ông Mai để cùng phối hợp. Và tàu của ông Mai vẫn làm nhiệm vụ vẽ vòng tròn như compa để quây gom hết đàn cá. Cá vẫn tiếp tục được kéo lên tàu và phát ra âm thanh lao xao như trận mưa xuân.

Các ngư dân kỳ cựu ở cửa biển Mỹ Á ngồi phân tích về nghịch lý của con tàu 21 năm đứng đầu làng chài, đó là tàu ông Mai được trang bị giàn lưới vây dài 200 sải, cao 40 sải. Trong khi cả đoàn tàu cá của ngư dân Quảng Ngãi sắm lưới vây dài 300 sải và cao tới 60 sải. Các tàu trang bị 42 bóng đèn để tăng luồng ánh sáng thu hút cá. Trong khi tàu ông Mai chỉ có 30 bóng. Vậy nhưng các tàu đánh bắt vẫn cứ bị thua đậm “tỷ số”.

“Thần câu” trên tàu

“Có mé nước”, một ngư dân chỉ tay ra phía xa và la to. Mé nước như lỗ đen, sẽ hút tất cả rác trôi nổi trên biển, sau đó biến thành một luống dài và liên tục di chuyển. Cá thấy mé nước thì sẽ lặn mất tăm. Đến lúc đó, thuyền trưởng Mai mới chịu vặn nhỏ Icom, quan sát máy dò cá và nằm ngủ luôn trên nóc tàu, dưới làn sương giá lạnh.

Chiếc máy dò cá có màn hình nhỏ như bàn tay đặt trong ca bin được ví như mắt thần trên tàu cá. Chiếc máy dò cá bằng sóng thẳng khá cổ lỗ, trị giá khoảng 20 triệu đồng. Trong khi các tàu khác đã bỏ ra hàng trăm triệu để mua máy dò quét sóng ngang hiện đại. Dù có mắt thần tốt hơn, nhưng tàu cá ngư dân khác vẫn cứ thua về sản lượng.

Ngư dân trên tàu QNg 98214

Dưới ánh đèn đêm, các ngư dân tranh thủ mang cần câu ra boong câu mực để kiếm thêm thu nhập. Lúc này trên tàu lại xuất hiện một “thần câu”. Đó là ngư dân Võ Văn Huỳnh. Chiếc lưỡi câu quăng ra xa, kéo lại gần tàu là dính một chú mực. Bình quân 36 giây ông Huỳnh câu được một con mực. Các ngư dân trên tàu cũng thừa nhận, ông Huỳnh là tay thiện xạ số 1 ở cửa biển Mỹ Á.

Chỉ trong một đêm đánh bắt, tàu QNg 98214 thu được 2 tấn cá, trong khi hàng trăm chiếc cùng đánh trong đêm chỉ thu được vài trăm kilôgam. Bí quyết để con tàu này thành công suốt 21 năm, ngoài vận may còn là nhờ tay nghề thuyền trưởng, tàu có đội ngư dân giỏi, biết liên kết giữa các tàu.

Ông Võ Xuân Cẩm, cán bộ nghiệp đoàn nghề cá xã Phổ Quang nhận xét về con tàu này bằng sự thán phục: “Tàu 98214 cứ ra đánh là có cá. Mình đánh được 5 triệu thì tàu đó được 10 – 15 triệu. Tàu đó lạ kỳ, tàu đó chưa biết thua là gì”.

Gắng gượng đến trường

Bằng nhiều biện pháp vận động và cách làm hay, tại một số địa phương vốn xảy ra tình trạng học sinh bỏ học cao nay đã giảm đáng kể. Nhiều gia đình ý thức hơn, cố gắng vượt qua khó khăn để cho con em đến lớp

“Cách đây mấy ngày, phòng giáo dục huyện về kiểm tra, ghi nhận học trò đến lớp đầy đủ. Chúng tôi đến từng nhà dân vận động, ý thức của họ cao hơn nên đầu tư việc học cho con cái cũng tốt lắm”. Ông Bạch Văn Phước, Hiệu trưởng Trường THCS Lộc Bổn (xã Lộc Bổn, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên - Huế), đã nói như vậy về hiệu quả kéo giảm học sinh (HS) bỏ học của nhà trường.

Kiên trì vận động

Xã Lộc Bổn là địa phương có nhiều người dân sinh sống và làm việc tại Lào. Vào đầu năm mới, nhiều gia đình dắt díu nhau qua Lào làm ăn. Cũng chính vì vậy, cứ mỗi dịp sau Tết, lại rộ lên tình trạng HS Trường THCS Lộc Bổn bỏ học, được cho là nhiều nhất tỉnh Thừa Thiên - Huế.

Ông Bạch Văn Phước cho biết thời điểm này những năm trước, HS bỏ học để cùng cha mẹ sang Lào mưu sinh. Tuy nhiên, năm nay chỉ có một trường hợp xin rút hồ sơ để cùng gia đình sang Lào vừa học vừa làm. “Hầu hết các lớp sĩ số đủ, thầy cô không còn lo cảnh bàn ghế thiếu người” - thầy giáo Phước khoe.

Cần có nhiều cách làm từ nhà trường, địa phương để không còn cảnh học sinh nghèo vùng cao bỏ học đi hái đót, làm nương rẫy Ảnh: Hà Phong

Phòng Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) huyện Phú Lộc đánh giá việc kiên trì vận động của Trường THCS Lộc Bổn mang lại hiệu quả cao. Dù cuộc sống khó khăn, làm ăn xa nhưng các gia đình vẫn cố gắng sắp xếp để con cái đến trường.

Chia sẻ kinh nghiệm về kéo giảm HS bỏ học, ông Phước cho rằng đó là sự vào cuộc ráo riết, đồng bộ của chính quyền, đoàn thể địa phương, nhà trường và cả gia đình. Theo ông Phước, cứ mỗi lần có HS dự tính bỏ học thì ngay lập tức, giáo viên chủ nhiệm thông báo cho nhà trường. Sau đó, lãnh đạo trường báo cáo lên UBND xã Lộc Bổn, đồng thời chuyển thông tin về hội khuyến học ở 5 họ tộc trong toàn xã. Đại diện chính quyền, hội khuyến học cùng lãnh đạo trường, giáo viên chủ nhiệm sẽ cùng đến tận nhà để tìm hiểu hoàn cảnh, động viên, vận động gia đình, thuyết phục HS không bỏ học. “Lãnh đạo chính quyền ở đây rất chú tâm vào chuyện học hành của con em trong xã. Các họ tộc cũng vậy, họ có quỹ khuyến học, sẵn sàng giúp đỡ kinh phí cho gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Vì vậy, tình hình bỏ học ở đây ngày càng giảm rõ rệt” - ông Phước khẳng định.

Nhiều cách làm hay

Năm nay, việc HS nghỉ học sau mỗi kỳ nghỉ Tết vẫn diễn ra ở nhiều huyện vùng cao của tỉnh Quảng Nam. Tuy nhiên, tại một số địa phương, tình hình đã được cải thiện, có trường xóa được cảnh trường lớp vắng người.

Điển hình là Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Lý Tự Trọng (xã Axan, huyện Tây Giang). Sau kỳ nghỉ Tết nguyên đán, trường không có HS nào bỏ học, ngoại trừ 2 em đến lớp trễ. Nhà của 2 em cách xa trường khoảng 30-40 km, đường sá đi lại khó khăn. Khi nắm được thông tin, nhà trường đã chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm liên lạc với gia đình, vận động các em sớm trở lại trường. Thầy Nguyễn Viết Trường, hiệu trưởng nhà trường, khẳng định tình trạng HS nghỉ học ngày càng giảm là nhờ sự sâu sát như thế. Nắm bắt được tâm lý, thói quen nghỉ học kéo dài của học trò nên từ trước Tết, giáo viên chủ động nhắc nhở, dặn dò về lịch học, thời gian đi học trở lại. Ăn Tết xong, thầy cô trở lại trường học sớm để liên hệ với địa phương, già làng, trưởng bản, nhờ nhắc nhở các gia đình. “Nhờ cách làm này mà chúng tôi xóa bỏ được tình trạng vắng lớp, bỏ học, việc dạy và học đi vào nề nếp” - thầy Trường chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Bình, Trưởng Phòng GD-ĐT huyện Nam Giang, cho biết cách làm của Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Lý Tự Trọng đang được nhân rộng trên địa bàn huyện. Giữa nhà trường, chính quyền và gia đình gắn kết trách nhiệm với nhau, nhờ vậy ý thức về việc học của con em địa phương được nâng cao.

Ở Quảng Ngãi, huyện Sơn Tây là một trong những địa phương đi đầu trong vận động gia đình cho con em đến lớp. Ngoài ra, việc tổ chức lồng ghép các hoạt động phong trào được phát động sâu rộng ở các trường cũng phát huy nhiều tác dụng. Ông Lê Hoài Thạnh, Trưởng Phòng GD-ĐT huyện Sơn Tây, phấn khởi: “Có trường tổ chức hội thao đầu xuân, có trường tổ chức văn nghệ, phát quà đầu năm... Mỗi trường một cách làm hay, nhờ vậy tỉ lệ học sinh đến lớp sau Tết năm nay đạt rất cao, cấp I đạt 99%, cấp II đạt 96%”.

Ông Nguyễn Kiên, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Ngãi, cho biết chính nhờ sự chủ động ở các thầy cô giáo, các trường nên tình trạng HS bỏ học sau Tết trong năm nay giảm so với mọi năm. “Trong những năm tới, chúng tôi cũng sẽ tiếp tục chỉ đạo các phòng giáo dục, các trường chủ động triển khai nhiều biện pháp như vậy để không còn cảnh HS bỏ học sau Tết” - ông Kiên bày tỏ.

Đứng lên sau lũ

Sau các trận lũ diễn ra vào cuối năm 2016, rất nhiều hộ gia đình ở tỉnh Bình Định bị thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Hàng chục ngàn HS không còn sách vở đến trường. Dù khó khăn chồng chất như vậy nhưng phần lớn các gia đình vẫn gắng gượng tiếp tục cho con đến trường. Tính đến thời điểm này, tỉ lệ HS bỏ học cấp THCS niên khóa 2016-2017 trên toàn tỉnh chỉ chiếm 0,3% (281 em; giảm 43 em so với năm học 2015-2016), cấp THPT 1,33% (710 em; giảm 54 em.

Ông Đào Đức Tuấn, Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Bình Định, cho biết lường trước nguy cơ HS vùng lũ bỏ học tăng cao, ngành GD-ĐT Bình Định đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cấp bách; vận động hỗ trợ sách vở cho các em; thực hiện tốt công tác nắm tình hình, sớm phát hiện HS có nguy cơ bỏ học để giúp đỡ kịp thời. Bằng những việc làm thiết thực, các trường cũng quyết tâm không để xảy ra tình trạng HS bỏ học vì thiếu sách, vở... Nhờ vậy mà toàn tỉnh đạt được kết quả tích cực như trên, ngăn được tình trạng HS bỏ học, đặc biệt là bỏ học sau kỳ nghỉ Tết nguyên đán 2017.